सोच्ने, सम्झने र तर्क गर्ने कार्यमा हानी पुर्याउने डिमेन्सियाबारे जानौँ
डिमेन्सिया भनेको संज्ञानात्मक कार्यको हानि हो ! जसले सोच्ने, सम्झने र तर्क गर्ने जस्ता कार्यमा हानी गर्दछ । यस्तो हदसम्म यसले हानी गर्छ की यसले व्यक्तिको दैनिक जीवन र गतिविधिहरूमा नै हस्तक्षेप गर्छ ।
डिमेन्सियाका प्रकारहरूः
अल्जाइमर रोग, भास्कुलर डिमेन्सिया, लेवी बडी डिमेन्सिया, फ्रन्टोटेम्पोरल डिमेन्सिया र मिश्रित डिमेन्सिया हुन्। अल्जाइमर रोग डिमेन्सियाको सबैभन्दा सामान्य रूप हो ।
प्रारम्भिक लक्षणहरूः
चीजबिजहरू वा हालका घटनाहरू बिर्सने ,चीजबिजहरू गुमाउनु वा गलत ठाउँमा राख्नु
हिँड्दा वा गाडी चलाउँदा परिचित ठाउँहरूमा पनि अलमलमा पर्नु
समयको ट्रयाक गुमाउनु
समस्या समाधान गर्न वा निर्णय गर्न कठिनाइ हुनु
कुराकानी पछि शब्दहरू फेला पार्न समस्या हुनु
परिचित कार्यहरू गर्न कठिनाइ हुनु
दृष्टिगत रूपमा वस्तुहरूको दूरीलाई गलत अनुमान गर्नु
मूड र व्यवहारमा सामान्य परिवर्तनहरू हुनु
चिन्तित, दुखी, वा स्मरणशक्ति हानिबारे क्रोधित महसुस हुनु
अरू मानिसहरूको भावनाहरूमा कम चासो हुनु
डिमेन्सियाको निदान गर्न निम्न प्रक्रियाहरू प्रयोग गर्न सकिन्छः
संज्ञानात्मक र न्यूरोलोजिकल परीक्षणहरू सोच र शारीरिक कार्यको मूल्याङ्कन गर्न प्रयोग गरिन्छ। यी परीक्षणहरूमा मेमोरी, समस्या समाधान, भाषा सीप, गणित सीपहरू, मस्तिष्क स्क्यान, समावेश छन् ।
डिमेन्सियाका लक्षणहरूलाई अस्थायी रूपमा सुधार गर्न केही औषधिको प्रयोग गरिन्छ । जसमा Cholinesterase अवरोधकहरू पर्दछन्। यी औषधिहरूले मेमोरी र निर्णयमा संलग्न रासायनिक मेसेन्जरको स्तर बढाएर काम गर्छन्। तिनीहरूमा Donpezil (Aricept, Adlarity), rivastigmine (Exelon) र galantamine (Razadyne ER) समावेश छ ।
यद्यपि डिमेन्सियालाई रोक्न सकिँदैन, तर यसको जोखिम कारकहरूलाई कम भने गर्न सकिन्छ । रक्तनलीहरूलाई कोलेस्ट्रोल निर्माण हुनबाट जोगाउन, सामान्य रक्तचाप कायम राख्न, स्वस्थ रगतमा चिनीको स्तर कायम राख्न, स्वस्थ तौलमा रहन आवश्यक छ । मूलतया, मस्तिष्क स्वस्थ रहनकोलागि अक्सिजन र पोषक तत्वहरूको आवश्यक छ । हामिले सवस्थ्य रहन चाल्न सक्ने कदमहरू यस प्रकार छन्ः
– धुम्रपान बन्द गर्ने,
– स्वस्थ्य आहारको पालना गर्नुहोस् जुन सम्पूर्ण अन्न, तरकारी, फलफूल, माछा र शेलफिश, नट, सिमी, जैतूनको तेल र सीमित मात्रामा रातो मासुले भरिएको हुन्छ ।
– हप्ताको प्रतेक दिन कम्तिमा ३० मिनेट व्यायाम गर्ने ।
आफ्नो दिमाग व्यस्त राख्नुहोस्। पजलहरू समाधान गर्नुहोस्, शब्द खेलहरू खेल्नुहोस् र अन्य मानसिक रूपमा उत्तेजक गतिविधिहरू प्रयास गर्नुहोस् ।
यी गतिविधिहरूले डिमेन्सिया हुन कम गर्न सक्छ ।
अन्त्यमा, सामाजिक रूपमा सक्रिय रहनुहोस् । मानिसहरूसँग अन्तरक्रिया गर्नुहोस्, वर्तमान घटनाहरूमा छलफल गर्नुहोस् र तपाईंको दिमाग, हृदय र आत्मालाई व्यस्त राख्नुहोस् ।
